Akta miasta Miejska Górka

  • Magistrat w Miejskiej Górce Zarząd Miejski w Miejskiej Górce
  • Files of the town of Miejska Górka
Identifier
22
Language of Description
Polish
Dates
1775 - 1950
Level of Description
Collection
Languages
  • German
  • Polish
Scripts
  • Latin
Source
EHRI

Extent and Medium

1265 files

Biographical History

W zasobie Archiwum Państwowego w Lesznie znajdują się akta miast z okresu od XIX w. do 1950 r. Nieliczne tylko materiały są z lat wcześniejszych. Zasób staropolski przechowywany jest w Archiwum Państwowym w Poznaniu. Z tego też powodu poniżej omówione funkcjonowanie administracji miejskiej dotyczy lat 1793-1950. Po zajęciu Wielkopolski w 1793 r. przez Prusy zasadniczym dążeniem władz w zakresie ustroju miejskiego było ograniczenie dotychczasowego samorządu. W okresie tym ustrój miast kształtowała deklaracja z 18 kwietnia 1793 r. o organizacji i obsadzaniu magistratów w tzw. Prusach Południowych. W czasach Księstwa Warszawskiego podstawą ustroju miast była początkowo konstytucja o miastach uchwalona na Sejmie Czteroletnim (przywrócona w 1807 r.), a później konstytucja napoleońska z 1807 r. i dekret z 1809 r. W 1815 r. w Wielkim Księstwie Poznańskim wprowadzono prawo pruskie (tzw. Allgemeines Landrecht), które zniosło całkowicie ustawodawstwo polskie. Reforma Steina i Hardenberga z 1808 r., wprowadzona do Wielkopolski w 1815 r., ustaliła kompetencje samorządu miejskiego. Od tego czasu do początku XX wieku na czele magistratu jako organu wykonawczego i zarządzającego stał burmistrz, którego zastępcą był sekretarz miejski. Magistrat dzielił się na dwa wydziały: komunalny i policyjny. Organem decydującym w sprawach gospodarki majątkiem miejskim oraz zarządzania miastem była rada miejska. Organami pomocniczymi rady były różne komisje i deputacje. Kompetencje rady i magistratu ograniczono znacznie w stosunku do poprzedniego okresu przez odebranie władzom miejskim sądownictwa i częściowo policji. Nowa ordynacja miejska z 1832 r. zmniejszyła liczbę radnych oraz rozgraniczyła zakres kompetencji rady i magistratu, dając temu ostatniemu więcej uprawnień. Wzmocniła także kontrolę państwową. Ordynacja miejska z 1853 r. poddała miasta jeszcze silniejszej kontroli ze strony władz państwowych (wykonywali ją landraci), a sprawy policyjne przekazała burmistrzom. Ustawa z 1893 r. (uzupełniona w 1895 r.) oddała miastom pewne dochody z podatków państwowych. W 1911 r. ukazała się ustawa dążąca do wzmocnienia pozycji korporacji samorządowej przez dobrowolne łączenie się miast w związki. W okresie XIX w. państwo zleciło miastom prowadzenie urzędu stanu cywilnego, ściąganie podatków państwowych oraz niektóre czynności w zakresie spraw wojskowych (spisy poborowych, kwatery dla wojska, opieka nad wdowami i sierotami po poległych żołnierzach). Początkowo po 1918 r. zakres kompetencji władz miejskich i ich organizacja na terenie byłego zaboru pruskiego nie uległy zasadniczej zmianie. Nieznaczne zmiany wprowadziło rozporządzenie ministra byłej dzielnicy pruskiej z dnia 12 sierpnia 1921 r. Organem samorządu miejskiego była w tym czasie rada miejska jako organ stanowiący i kontrolujący oraz magistrat jako organ wykonawczy i organ władzy państwowej w zakresie spraw poruczonych. Dopiero po 1926 r. zmienił się częściowo charakter samorządu miejskiego na skutek utworzenia Policji Państwowej. W miastach utworzone zostały wtedy miejskie komitety bezpieczeństwa i porządku publicznego. Na podstawie rozporządzenia Prezydenta z 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego wprowadzono nazwę "zarząd miejski", zamiast dotychczasowej "magistrat". Ogólną władzą nadzorczą dla miast wydzielonych z powiatów stał się wojewoda, a dla miast niewydzielonych wydział powiatowy. Rada miejska stała się organem wyłącznie stanowiącym, kierownikiem zaś całej administracji i gospodarki miejskiej był burmistrz. W zarządach miejskich w tym czasie występowały następujące działy: ogólno-organizacyjny, finansowo-budżetowy, gospodarki miejskiej, administracyjny (sprawy poruczone przez państwo). W okresie okupacji hitlerowskiej z uwagi na duży procent ludności polskiej większość miast nie uzyskała praw niemieckiej ustawy gminnej z 30 stycznia 1935 r. Zniesiono polskie samorządy miejskie i narzucono miastom zarząd niemiecki (Stadtverwaltung), a mniejsze miasta tworzyły gminne okręgi administracyjne wraz z sąsiednimi wsiami. Na czele miast stali komisaryczni burmistrzowie, podlegający landratom. W okresie 1945-1950 organizacja władz miejskich opierała się na ustawie z 11 września 1944 r. o organizacji i zakresie działania rad narodowych i na dekrecie z 23 listopada 1944 r. o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego. Miejskie rady narodowe stały się organami uchwałodawczymi samorządu miejskiego, planującymi działalność publiczną i wykonującymi kontrolę nad ogółem jednostek pełniących funkcje administracji publicznej. Miejskie rady narodowe wybierały ze swego grona przewodniczącego, jego zastępcę i trzech członków, którzy stanowili prezydium rady. Rady powoływały do współpracy różne komisje. Organami wykonawczymi i zarządzającymi były wybierane przez rady zarządy miejskie, które składały się z burmistrza, jego zastępcy i członków. Występowały w nich działy: organizacyjny, finansowo - budżetowy, gospodarki gminnej i administracji społecznej. Dotychczasowa organizacja władz miejskich została zniesiona ustawą z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej. Funkcje zarządów miejskich przejęły prezydia miejskich rad narodowych.

Scope and Content

I. Akta z okresu zaboru pruskiego, 1795-1919

  1. Sprawy ogólne - uroczystości państwowe, Wiosna Ludów, odznaczenia, spokój i porządek w prowincji, okólniki
  2. Sprawy dotyczące granic miasta i rady miejskiej - spory graniczne, ogłoszenia, przywileje, wybory
  3. Sprawy dotyczące ludności miejskiej - nadania obywatelstwa miasta
  4. Sprawy urzędnicze - urzędnicy miejscy, wybory, nominacje
  5. Sprawy dotyczące kasy miejskiej - stan kasy miejskiej
  6. Statystyka i sprawozdawczość - tabele i sprawozdania
  7. Sprawy dotyczące sądownictwa - korespondencja z sądami, sprawy sporne i procesowe, sędziowie polubowni
  8. Sprawy hipoteczne i majątku miejskiego - regulacje własności gruntów, wykazy nieruchomości, kupno i sprzedaż
  9. Dzierżawy
  10. Podatki - instrukcje, wymiar
  11. Sprawy mennicze, miary i wagi - zarządzenia, rewizje
  12. Sprawy dróg, kolei, poczty - naprawy i budowa
  13. Kasa oszczędności, rzeźnia, gazownia
  14. Sprawy szpitalnictwa - szpitale, personel lekarski, położne, sprawy rachunkowe
  15. Sprawy opieki społecznej - sprawy opiekuńcze i kuratorskie, zapomogi
  16. Handel i sprawy celne - roczne targi, cła, targi na konie i bydło
  17. Sprawy dotyczące cechów i stowarzyszeń - zarządzenia, bractwo kurkowe
  18. Sprawy kościelne i wyznaniowe - budowa i naprawy kościołów
  19. Sprawy dotyczące szkół - instrukcje, zarządzenia, informacje o zaniedbanych uczennicach, dozór szkolny, statystyki, szkoła katolicka i ewangelicka
  20. Sprawy żydowskie - naturalizacja Żydów, zarządzenia
  21. Sprawy wojskowe i żandarmerii wojskowej - pobór, zakwaterowanie, mobilizacja, rezerwiści, obrona krajowa, konie wojskowe, dezerterzy, żandarmeria
  22. Sprawy straży ogniowej - ochrona miasta przed pożarem
  23. Sprawy ubezpieczeń - ubezpieczenia ogniowe, szkody ogniowe
  24. Sprawy policyjne ogólne - zarządzenia, ogłoszenia, areszt miejski, transport więźniów, sprawy kryminalne
  25. Sprawy meldunkowe i obcokrajowców - sprawy paszportowe, zatrudnianie obcokrajowców, poszukiwania policyjne
  26. Zakazane pisma - cenzura
  27. Sprawy nadzoru policyjnego - dochodzenia, listy gończe,
  28. Sprawy włóczęgostwa - zarządzenia, nadzór
  29. Sprawy dotyczące przemysłu i rzemiosła - m.in. Sprawy młynów i wiatraków
  30. Nadzór budowlany - instrukcje, zarządzenia, zezwolenia budowlane
  31. Sprawy policji polnej i leśnej - rybołówstwo, wypasanie bydła, szkody polne i leśne, sprzedaż drewna, dzierżawa łąk
  32. Choroby zwierzęce - instrukcje, zarządzenia, wścieklizna
  33. Sprawy dotyczące USC - m.in. Urodziny, małżeństwa i zgony Żydów II. Akta z okresu międzywojennego
  34. Sprawy ogólne - kronika miasta, Związek Miast, terytorium miasta, elektryfikacja, nadanie obywatelstwa, wybór magistratu i rady miejskiej, pracownicy, posiedzenia władz miejskich, rewizje kasy, lustracje, budżet, oświata, kultura, szkoły, drogi, mosty, targi, jarmarki, bezrobocie
  35. Nadzór policyjny, sprawy powierzone przez państwo - władze państwowe, wybory, partie polityczne, towarzystwa, związki, organizacje, statystyka, pobór do wojska, opcja, groby wojenne, emigracja, sprawy wyznaniowe, majątki niemieckie
  36. Sprawy bezpieczeństwa i porządku publicznego - rybołówstwo, łowiectwo, sprawy budowlane, zdrowia publicznego, ubezpieczenia, cudzoziemcy, agitacja wywrotowa III. Akta z okresu okupacji hitlerowskie, 1939-1945j budżet, podatki, kartki żywnościowe, handel, sprawy ogniowe, sprawy kościelne, organizacje IV. Akta z okresu Polski Ludowej, 1945-1950
  37. Referat Ogólny - zarządzenia, okólniki, sprawy organizacyjne, protokolarne władz miejskich, kontrole, budżet, majątek miasta, zapomogi, podatki
  38. Referat Budżetowo-Finansowy - budżet, majątek miasta, zapomogi, podatki
  39. Referat Administracyjny - przemysł, handel, przedsiębiorstwo komunalne, szkody wojenne, wybory, ruch ludności, wykazy osób, pomoc społeczna, oświata i kultura
  40. Referat Rolny - rolnictwo, hodowla, klasyfikacja gruntów

Archivist Note

Selected by Krzysztof Tyszka from the database szukajwarchiwach.pl

Rules and Conventions

EHRI Guidelines for Description v.1.0